Νέα ηλεκτρονικά διόδια στους αυτοκινητόδρομους υπόσχονται τέλος στις ουρές

Σύμφωνα με πληροφορίες, μέσα στις επόμενες εβδομάδες ο σύνδεσμος των εταιρειών διαχείρισης αυτοκινητοδρόμων ετοιμάζει να καταθέσει επίσημη πρόταση στο Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών , με στόχο την υιοθέτηση ενός ανανεωμένου και πλήρως ηλεκτρονικού συστήματος χρέωσης.

Η κεντρική ιδέα βασίζεται σε μοντέλο ελεύθερης διέλευσης στους κλειστούς αυτοκινητόδρομους χωρίς στάσεις σε σταθμούς διοδίων και με αντίτιμο που υπολογίζεται μόνο βάσει της πραγματικής διαδρομής που διανύει κάθε όχημα. Ένα δορυφορικό σύστημα θα εντοπίζει την είσοδο και την έξοδο του κάθε οδηγού ώστε η χρέωση να είναι αναλογική στα χιλιόμετρα, κάτι που θεωρείται πιο δίκαιο από το σημερινό μοντέλο όπου ο οδηγός προπληρώνει διαδρομές που μπορεί να μην ολοκληρώσει.

Ωστόσο, αυτή η τεχνολογική μετάβαση εγείρει και ζητήματα διαφάνειας και προστασίας δεδομένων. Εφόσον το σύστημα θα καταγράφει θέσεις οχημάτων και πινακίδες, χρειάζεται να υπάρξουν ξεκάθαρες διαδικασίες αποθήκευσης, χρήση και διαγραφής πληροφοριών ώστε να καθησυχαστούν οι ανησυχίες για παρακολούθηση μετακινήσεων και διαρροή προσωπικών στοιχείων.

Παράλληλα εξετάζονται οι τεχνικές παράμετροι του εγχειρήματος, οι εξαιρέσεις και πιθανές δωρεάν διελεύσεις, καθώς και το πώς θα αντιμετωπιστούν οδηγοί που αρνούνται να πληρώσουν. Μία λύση που εξετάζεται είναι η μεταφορά της οφειλής στην ΑΑΔΕ, ώστε το ποσό να εισπράττεται όπως οι φορολογικές υποχρεώσεις. Ένα ακόμη ανοικτό ερώτημα όμως είναι το τελικό κόστος για τους οδηγούς. Παρότι το σύστημα προωθείται ως δίκαιο, δεν είναι σαφές αν οι χρεώσεις ανά χιλιόμετρο θα τελικά αυξηθούν ή μειωθούν, ιδιαίτερα για μικρές αποστάσεις.

Σε αντίθεση με προηγούμενες προτάσεις που προέβλεπαν ενδιάμεσο φορέα είσπραξης, το νέο σχέδιο δίνει αυτόν τον ρόλο απευθείας στη Hellastron και στους διαχειριστές των αυτοκινητοδρόμων. Οι παλαιότερες προσπάθειες είχαν «κολλήσει» λόγω αντιδράσεων και ασυμφωνιών στη μοιρασιά των εσόδων.

Το νέο μοντέλο θα μπορεί επίσης να δίνει σε πραγματικό χρόνο εικόνα της κυκλοφορίας, βελτιώνοντας τη διαχείριση δρόμων — ειδικά σε περιπτώσεις εκτάκτων αναγκών. Οι προηγούμενες μελέτες, το 2018 και το 2021, κόστισαν περίπου 400 και 300 εκατ. ευρώ αντίστοιχα, ενώ η λειτουργία του συστήματος αναμένεται να περιορίσει τις μεγάλες ουρές των διοδίων σε μεγάλες εξόδους τριημέρων, της εξόδου του Πάσχα ή του καλοκαιριού.

Η χιλιομετρική χρέωση εφαρμόζεται ήδη πιλοτικά από την Ολυμπία Οδό για όσους χρησιμοποιούν τον πομποδέκτη της. Για τα επαγγελματικά οχήματα πιθανόν θα προβλέπονται ειδικοί δέκτες εντοπισμού, ενώ για τα ιδιωτικά αυτοκίνητα η καταγραφή θα γίνεται μέσω αναγνώρισης πινακίδας κατά την είσοδο και έξοδο ώστε η χρέωση να υπολογίζεται αυτόματα.

Τι γίνεται με τα αυτοκίνητα με ξένες πινακίδες

Η διαλειτουργικότητα με οχήματα του εξωτερικού αποτελεί ακόμη ένα ζητούμενο. Αν και η καταγραφή της διέλευσης είναι τεχνικά εφικτή, δεν υπάρχει ακόμη μηχανισμός εξασφάλισης είσπραξης από ξένες πινακίδες. Η Ελλάδα πιθανότατα θα χρειαστεί διεθνείς συνεργασίες ή ειδικά πρωτόκολλα για να αποφύγει απώλειες εσόδων.

Μειονεκτήματα και οι προκλήσεις της υλοποίησης

Πέρα από τις τεχνικές δυσκολίες, η κοινωνική αποδοχή θα παίξει καθοριστικό ρόλο. Καθώς στο παρελθόν υπήρξαν αντιδράσεις και κινήματα κατά της πληρωμής διοδίων, η επιτυχία του νέου συστήματος θα εξαρτηθεί από την ενημέρωση των οδηγών, την εμπιστοσύνη που θα δημιουργηθεί και τον βαθμό διαφάνειας στη λειτουργία του.

Το χρονοδιάγραμμα παραμένει επίσης αβέβαιο, αφού η χώρα έχει εμπειρία έργων που ανακοινώθηκαν αλλά δεν ολοκληρώθηκαν. Η θεσμική ωριμότητα, οι διαγωνιστικές διαδικασίες και η συνεργασία των φορέων θα κρίνουν αν αυτή τη φορά το σχέδιο θα περάσει από τη θεωρία στην εφαρμογή.

Η τεχνολογική εγκατάσταση απαιτεί υψηλό κόστος, συντήρηση και αυστηρή τήρηση κανόνων ιδιωτικότητας. Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος λαθών στην καταγραφή, καθυστερήσεων στις χρεώσεις και δυσκολίας είσπραξης από ξένους οδηγούς. Επιπλέον, η επιφυλακτικότητα πολιτών απέναντι σε συστήματα που παρακολουθούν καταγραφές κινήσεων, καθώς και η πιθανή αύξηση τιμών, αποτελούν προκλήσεις που οι φορείς θα χρειαστεί να διαχειριστούν προσεκτικά.